Pyton królewski to silny, średniej wielkości, niejadowity wąż należący do rodziny pytonowatych. Jego ciało jest cylindryczne, zwarte i pokryte gładkimi, błyszczącymi łuskami. Naturalnie jest ciemnobrązowy z jaśniejszymi znaczeniami, chociaż w niewoli, poprzez selektywną hodowlę, wyhodowano ponad 6.000 odmian. Jego głowa jest stosunkowo mała i wyposażona w dołki wyczuwające ciepło w okolicy wargowej, pozwalające mu wykrywać ciepło emitowane przez ofiarę, nawet w ciemności. Ma giętką szczękę i zakrzywione zęby, wyspecjalizowane w przytrzymywaniu ofiary, jednocześnie ją ściskając. Jego powolny metabolizm pozwala mu wytrzymać tygodnie bez jedzenia. Ma funkcjonalne płuca i kloakę końcową, a brak mu uszu zewnętrznych, przez co odbiera wibracje w ziemi. Zamieszkuje ciepłe sawanny i otwarte obszary leśne, gdzie wykorzystuje opuszczone nory i podziemne schronienia do termoregulacji i ukrywania się przed drapieżnikami.

Pyton królewski prowadzi głównie zmierzchowy i nocny tryb życia. W ciągu dnia ukrywa się w norach, wydrążonych pniach lub pod ściółką, a o zmierzchu wychodzi na polowanie. Jest gatunkiem samotnym, który spotyka się tylko w celu rozmnażania. Posiada unikalną cechę obronną: w razie zagrożenia zwija się w kulkę, chowając głowę w środku ciała; stąd jego potoczna nazwa „pyton królewski”. Jest spokojny i nieagresywny, co czyni go jednym z najłatwiejszych do utrzymania węży w niewoli. W niesprzyjających warunkach środowiskowych może pozostawać w bezruchu przez dni lub tygodnie. Podczas linienia staje się bardziej drażliwy, a jego wzrok jest ograniczony przez welon. Jego ruchy są powolne, a rozdwojony język służy do zbierania cząsteczek chemicznych z otoczenia, które są interpretowane przez narząd Jacobsona. Jego zachowania rozrodcze obejmują ocieranie się i wibracje w celu zalotów do samicy.

Sklasyfikowany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako gatunek bliski zagrożenia (Near Threate), pyton królewski zmaga się z postępującym spadkiem populacji w kilku obszarach Afryki Zachodniej. Chociaż w wielu regionach jest nadal powszechny, jego wysoki popyt w międzynarodowym handlu zwierzętami domowymi doprowadził do masowego usuwania dzikich okazów, zwłaszcza dorosłych samic. Chociaż istnieją licencjonowane ośrodki hodowlane („ranching”), badania wskazują, że obecny poziom eksploatacji nie jest zrównoważony w perspektywie długoterminowej. Ponadto jego siedliska są zagrożone przez ekspansję rolnictwa, pożary i urbanizację. Od 1977 roku znajduje się w Załączniku II Konwencji CITES, która reguluje jego eksport. W Europie i obu Amerykach tysiące okazów żyje w niewoli, gdzie intensywna hodowla stworzyła wysoce dochodowy przemysł komercyjny. Niektóre programy dążą do promowania odpowiedzialnego handlu i ochrony in-situ poprzez umowy z lokalnymi społecznościami, które chronią kluczowe siedliska i ulepszają praktyki zarządzania.