Cercopithecidae
Naczelne ssaki
Ssaki
Około 160 dni
1 na miot
Nie są znane żadne konkretne programy.
Żywi się owocami, liśćmi, nasionami, kwiatami, owadami, jajami, małymi gadami i skorupiakami. Jego dieta jest bardzo oportunistyczna i zmienia się w zależności od sezonowej dostępności pożywienia.
Na wolności: do 27 lat. W niewoli: powyżej 30 lat.
Zielona małpa (Chlorocebus sabaeusMałpa zielona (Euphorbia vermilionus) to średniej wielkości naczelny charakteryzujący się zielonkawo-złotym futrem i niezwykłą zdolnością adaptacji ekologicznej. Zamieszkuje różnorodne środowiska, od sawann po obszary miejskie, wykazując wszystkożerną dietę, która obejmuje owoce, liście, owady i drobne kręgowce. Jej morfologia wykazuje dymorfizm płciowy – samce są większe od samic, a moszna samców ma charakterystyczne niebieskie ubarwienie. Gatunek ten jest dzienny i wykazuje zarówno nadrzewne, jak i lądowe zachowania, ze złożoną i hierarchiczną strukturą społeczną. Rozmnażanie ma charakter sezonowy, z jednym potomstwem na urodzenie i okresem ciąży wynoszącym około 160 dni. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową między 2 a 5 rokiem życia, w zależności od płci. Małpa zielona była przedmiotem badań naukowych, zwłaszcza w badaniach biomedycznych, ze względu na jej podatność na różne choroby ludzkie i wykorzystanie w produkcji linii komórkowych do szczepionek.
Te małpy vervet są bardzo towarzyskie, żyją w grupach, które mogą się wahać od małych jednostek rodzinnych do społeczności liczących ponad 80 osobników. Grupy te charakteryzują się hierarchiczną strukturą, z dominującymi samcami i złożonymi relacjami między członkami. Komunikacja jest wyrafinowana, wykorzystując różnorodne specyficzne wokalizacje do ostrzegania przed różnymi typami drapieżników, a także mimikę i postawę ciała do przekazywania emocji i stanów społecznych. Prowadzą dzienny tryb życia, a ich aktywności obejmują żerowanie, zabawę i pielęgnację, co wzmacnia więzi w grupie. Chociaż prowadzą nadrzewny tryb życia, spędzają znaczną ilość czasu na ziemi, zwłaszcza podczas żerowania. Ich adaptacyjne zachowanie pozwala im współistnieć w środowiskach zmodyfikowanych przez człowieka, choć czasami prowadzi to do konfliktów, szczególnie na obszarach rolniczych, gdzie mogą być uważane za szkodniki.
Sklasyfikowany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako gatunek „najmniejszej troski”, koczkodan werwetowy utrzymuje stabilne populacje na większości swojego rodzimego zasięgu. Jednak stoi w obliczu poważnych zagrożeń, przede wszystkim utraty siedlisk w wyniku ekspansji rolnictwa i urbanizacji, a także polowań w celach spożywczych i handlu zwierzętami domowymi. W niektórych regionach, szczególnie w Afryce Zachodniej, jest uznawany za szkodnika rolniczego, co prowadzi do konfliktów z rolnikami, a czasami do śmiertelnych ataków. Chociaż nie istnieją dedykowane programy hodowli w niewoli dla tego gatunku, włączenie go (jako koczkodana werwetowego) do Załącznika II Konwencji CITES reguluje jego międzynarodowy handel. Skuteczna ochrona wymaga zintegrowanych podejść, które obejmują ochronę siedlisk, łagodzenie konfliktów między ludźmi a dzikimi zwierzętami oraz kampanie społeczne podkreślające ekologiczne znaczenie gatunku.
Nazwa „zielona małpa” pochodzi od zielonkawego połysku, jaki jej futro przybiera w świetle słonecznym, jednak jej prawdziwy kolor to mieszanka złota i szarości.
U samców moszna jest wyraźnie widoczna, w kolorze turkusowo-niebieskim, co jest drugorzędną cechą płciową związaną ze statusem społecznym.
Słyną ze swojej zdolności do wydawania specyficznych sygnałów alarmowych w zależności od rodzaju drapieżnika, co zostało zbadane jako przykład „prajęzyka” u naczelnych.
Na wyspach Karaibskich, gdzie pojawiły się w XVII wieku, wykształciły typowe dla miast zwyczaje, takie jak kradzież owoców, chleba i napojów alkoholowych turystom.
Na Barbadosie nauczyli się przechodzić przez ulicę, zwracając uwagę na sygnalizację świetlną, a także otwierać lodówki i plecaki.
Pomimo tego, że jest to gatunek afrykański, obecnie żyje więcej osobników tego gatunku Chlorocebus sabaeus mieszkających na wyspach karaibskich, a nie w niektórych krajach Afryki Zachodniej.
W badaniach biomedycznych komórki nerek tego gatunku wykorzystano do produkcji szczepionek, w tym szczepionek przeciwko polio i COVID-19.
Dzięki swojej zwinności i koordynacji potrafią przeskakiwać między gałęziami na odległość ponad 2 metrów.
W pierwszych tygodniach życia u niemowląt rozwija się charakterystyczny kolor twarzy, co ułatwia im identyfikację w grupie.
Są bardzo ciekawe świata i chętnie poznają nowe obiekty, co sprawia, że są popularne, ale i problematyczne w obszarach miejskich.
Matki mogą adoptować osierocone potomstwo w obrębie grupy, co jest rzadkim zachowaniem wśród naczelnych innych niż człekokształtne.
W zależności od osoby są prawo- lub leworęczni, wykazując przy kontakcie z jedzeniem lateralizację manualną.
Dzieci bawią się w grupie i rywalizują o uwagę dorosłych, wzmacniając w ten sposób przyszłe relacje społeczne.
W okresach niedoboru modyfikują swoją dietę, dodając więcej owadów, kory i kwiatów.
Mają znakomitą pamięć przestrzenną i przez lata pamiętają miejsca, w których było dużo jedzenia.
Niektóre grupy miejskie wykazują zachowania naśladowcze po zaobserwowaniu czynności człowieka, takich jak otwieranie toreb czy pojemników.
W kontrolowanych eksperymentach wykazali umiarkowany poziom empatii i zachowań altruistycznych wobec znanych im osób.
Istnieją subtelne różnice w wokalizacji między populacjami, które niektórzy naukowcy uważają za prymitywną formę dialektu.
Ich kły nie służą tylko do obrony i zdobywania pożywienia, ale także jako sygnał wizualny podczas konfrontacji społecznych.
W naturalnych ekosystemach odgrywają ważną rolę w rozsiewaniu nasion, przyczyniając się do utrzymania suchych lasów i sawann.
