Cercopithecidae
Naczelne ssaki
Ssaki
Około 165 dni
1 na miot
Obecny w licznych centrach zoologicznych i ośrodkach badawczych.
Żywi się owocami, liśćmi, nasionami, owadami, małymi kręgowcami, a czasami także krabami i innymi zwierzętami wodnymi.
Na wolności: do 30 lat. W niewoli: do 39 lat.
Makak krabożerny (Macaca fascicularisMarmozeta karłowata (Cercopithecidae) to średniej wielkości naczelny. Charakteryzuje się szarawym lub brązowym futrem oraz długim, niechwytnym ogonem, który przekracza długość jej ciała. Jej pysk jest wydłużony, bezwłosy i ma wyraziste oczy. Wykazuje wyraźny dymorfizm płciowy – samce są znacznie większe od samic. Zamieszkuje różnorodne środowiska, od lasów tropikalnych po obszary miejskie, wykazując niezwykłą zdolność adaptacji do różnych siedlisk. Jej dieta obejmuje owoce, liście, nasiona, owady i drobne kręgowce, a znana jest ze zdolności do wykorzystywania zasobów pokarmowych w środowiskach zmodyfikowanych przez człowieka. Ta zdolność adaptacji pozwoliła jej rozszerzyć zasięg występowania i przetrwać na obszarach o dużej obecności człowieka.
Makak krabożerny to gatunek dzienny i silnie towarzyski, żyjący w grupach matrylinearnych składających się z wielu samic i ich potomstwa oraz kilku dorosłych samców. Samce zazwyczaj migrują z grupy, z której się wywodzą, po osiągnięciu dojrzałości płciowej. Grupy te charakteryzują się ustaloną hierarchią społeczną, złożoną interakcją, obejmującą pielęgnację, zabawę i wokalizację, mającą na celu utrzymanie spójności grupy. Makak znany jest z oportunistycznych zachowań, polegających na poszukiwaniu pożywienia na obszarach miejskich i rolniczych, co często prowadzi do konfliktów z ludźmi. Ponadto obserwowano, że używa prostych narzędzi, takich jak kamienie do otwierania muszli lub twardych owoców, co świadczy o niezwykłym poziomie inteligencji wśród naczelnych innych niż człowiek.
Obecnie makak krabożerny jest klasyfikowany jako „zagrożony” na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych IUCN ze względu na znaczny spadek populacji w ostatnich dekadach. Do głównych zagrożeń należą utrata i fragmentacja siedlisk, chwytanie w celu handlu zwierzętami domowymi oraz szerokie wykorzystanie w badaniach biomedycznych. Ponadto, jego zdolność adaptacji do środowiska miejskiego doprowadziła do częstych konfliktów z ludźmi, skutkujących prześladowaniami i polowaniami w niektórych regionach. Chociaż jest wymieniony w Załączniku II Konwencji CITES, która reguluje jego międzynarodowy handel, konieczne jest surowsze egzekwowanie tych przepisów w celu zapewnienia jego ochrony. Programy hodowli w niewoli i działania na rzecz ochrony in situ są niezbędne dla długoterminowego przetrwania tego gatunku.
Powszechna nazwa „makak krabożerny” pochodzi z obserwacji prowadzonych na wybrzeżach Azji Południowo-Wschodniej, gdzie zaobserwowano, że makak ten łapie i zjada małe kraby, choć takie zachowanie zdarza się sporadycznie.
Jest to jeden z niewielu gatunków naczelnych poza człowiekiem, który posługuje się narzędziami: zaobserwowano, że niektóre osobniki używają kamieni do otwierania skorupiaków, orzechów lub muszli.
Jest to najszerzej występujący naczelny w Azji, zamieszkujący obszary od stref przybrzeżnych po dżungle i gęsto zaludnione obszary miejskie.
Ich zdolność do adaptacji do środowiska ludzkiego wytworzyła sytuacje „synantropii”, czyli bliskiego współistnienia z osadami ludzkimi.
Na Bali i w innych częściach Indonezji można go często spotkać w świątyniach hinduistycznych, takich jak słynny „Las Małp”, gdzie aktywnie wchodzi w interakcje z turystami.
Ma dłuższy ogon niż inne gatunki makaków, co zapewnia mu doskonałą równowagę podczas przemieszczania się między gałęziami.
Wykazuje złożoną hierarchię społeczną z zachowaniami uległości, koalicjami między kobietami i zmianami rangi.
Często można zobaczyć matki trzymające swoje młode kurczowo w objęciach brzucha, nawet podczas pływania.
Jest to jeden z najlepszych pływaków wśród naczelnych, potrafiący przepływać rzeki i kanały, wykorzystując skoordynowane ruchy.
Potrafi wydawać ponad 20 różnych typów odgłosów, ostrzegając przed niebezpieczeństwem, pomagając w ten sposób zachować spójność grupy lub wyrażając emocje.
Czasami myje pokarm przed spożyciem – zachowanie to można zaobserwować także u niektórych makaków japońskich.
Było przedmiotem licznych badań etologicznych, zwłaszcza w odniesieniu do współpracy, oszukiwania i rozwiązywania problemów.
Zgłaszano przypadki kradzieży i wymiany towarów wśród turystów: zabierali oni różne przedmioty, na przykład okulary lub kapelusze, i zwracali je w zamian za jedzenie.
W środowisku miejskim nauczyły się uruchamiać krany, otwierać drzwi lub manipulować plastikowymi torbami, aby zdobyć pożywienie.
W niektórych kulturach jest uważany za symbol płodności i mądrości, w innych zaś widzi się go jako plagę.
Na klatce piersiowej i kroczu znajdują się gruczoły zapachowe, które służą do oznaczania terytorium i statusu rozrodczego.
Długowieczność i odporność tego gatunku uczyniły z niego kluczowy model zwierzęcy w biomedycynie od połowy XX wieku.
Rozpoznano ponad 10 podgatunków, których morfologia różni się w zależności od regionu, w tym: M. f. fascicularis (najczęściej spotykane).
Na obszarach wiejskich Tajlandii odnotowano przypadki współpracy między osobami zbierającymi owoce z wysokich drzew na zmianę.
Badania poznawcze wykazały, że po treningu potrafią rozpoznać swoje odbicie w lustrze, co jest rzadkością u naczelnych innych niż człekokształtne.
