Hylobatidae
Naczelne ssaki
Ssaki
210–240 dni
1
EEP
Żywi się głównie dojrzałymi owocami, zwłaszcza figami. Uzupełnia swoją dietę młodymi liśćmi, kwiatami, nasionami, a w mniejszym stopniu owadami i innymi małymi zwierzętami.
Do 25 lat. W niewoli: do 44 lat.
Gibon białoręki (Hylobates larMarmozeta karłowata (Taenia pygmy opossum) to średniej wielkości, bezogonowy naczelny, specjalizujący się w nadrzewnym trybie życia. Jego ciało jest zwinne i lekkie, z bardzo długimi ramionami, które pozwalają mu poruszać się za pomocą brachiacji w koronach drzew. Ma gęste futro, którego kolor waha się od kremowego do czarnego, ale zawsze zachowuje charakterystyczną cechę: dłonie, stopy i pierścień wokół twarzy są białe, co dało początek jego potocznej nazwie. Gatunek ten wykazuje niewielki dymorfizm płciowy, chociaż samce są zazwyczaj nieco bardziej krępe. Jest głównie owocożerny, ale żywi się również liśćmi, kwiatami i owadami, dostosowując swoją dietę do pory roku i dostępności. Jego długie kły występują u obu płci, choć nie są one związane z agresją, a raczej z żerowaniem. Jest świetnym rozsiewaczem nasion i odgrywa kluczową rolę ekologiczną w lasach tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej, gdzie żyje na wysokościach od poziomu morza do 1.500 metrów.
Gibon białoręki to naczelny prowadzący ściśle dzienny i nadrzewny tryb życia, którego podstawowym sposobem poruszania się jest brachiacja: z wielką zwinnością przeskakuje z gałęzi na gałąź, używając długich ramion. Żyje w stabilnych, monogamicznych grupach rodzinnych, składających się z pary rozrodczej i jej potomstwa. Ten system społeczny jest wzmacniany silnymi więziami i intensywną współpracą w wychowywaniu potomstwa. Jest silnie terytorialny i broni swojej przestrzeni za pomocą złożonych i bardzo silnych wokalizacji, które wydaje w duetach, szczególnie o świcie. Te odgłosy służą nie tylko do oznaczania terytorium, ale także do wzmacniania więzi między parą. Chociaż większość czasu spędza na drzewach, często odpoczywa w górnej części koron drzew. Stosuje rytuały pielęgnacyjne i kontakt fizyczny, aby utrzymać spójność społeczną. Jego aktywność jest zorganizowana w rutyny karmienia, ruchu i odpoczynku, i jest bardzo wrażliwy na zaburzenia siedlisk i fragmentację lasów.
Gibon białoręki (Hylobates larAzjatycki opos olbrzymi (ADW) jest klasyfikowany jako „zagrożony” (EN) przez Czerwoną Listę Gatunków Zagrożonych IUCN ze względu na znaczny spadek jego populacji w ciągu ostatnich kilku dekad. Spadek ten jest ściśle związany z intensywnym wylesianiem w Azji Południowo-Wschodniej, napędzanym głównie przez rolnictwo na dużą skalę (w tym palmę olejową), komercyjny wyrąb i rozwój miast. Jego siedlisko uległo znacznej fragmentacji, co ogranicza przemieszczanie się i reprodukcję populacji. Ponadto jest on narażony na zagrożenia, takie jak kłusownictwo w celu nielegalnego handlu zwierzętami domowymi i chwytanie jako zwierzę wystawowe. Jest wymieniony w Załączniku I CITES, który zakazuje jego międzynarodowego handlu. Chociaż niektóre populacje przetrwają na obszarach chronionych, wiele z nich nie jest skutecznie monitorowanych. ADW podkreśla również jego podatność na fragmentację koron drzew, co jest niezbędne do jego przemieszczania się. Programy takie jak EEP promują hodowlę w niewoli, ale ochrona in situ jest priorytetem, aby zapewnić jego przetrwanie.
Gibon białoręki to jeden z niewielu naczelnych, który porusza się za pomocą brachiacji. Używa długich ramion do zwinnego huśtania się i skakania między drzewami.
Potrafi pokonać odległość do 15 metrów w jednym skoku i osiągnąć prędkość ponad 50 km/h wśród gałęzi.
Mimo że nie posiada ogona — jak wszystkie małpy — zachowuje idealną równowagę podczas ruchów w powietrzu.
Są znane ze złożonych i melodyjnych wokalizacji, szczególnie „duetów”, które pary wykonują, aby oznaczyć terytorium i zacieśnić więzi.
Pieśni te można usłyszeć nawet z odległości kilku kilometrów, a ich wymowa różni się w zależności od osoby, co wskazuje na pewien poziom kultury wokalnej.
Wykazują one dymorfizm chromatyczny: zdarzają się osobniki całkowicie czarne lub kremowe, co nie świadczy o różnicach między płciami.
Długie palce i białe dłonie kontrastują z resztą ciała, co jest cechą charakterystyczną tego gatunku.
Są to zwierzęta ściśle nadrzewne, rzadko schodzące na ziemię, co naraża je na utratę naturalnego środowiska.
Uważa się, że jest to jeden z niewielu naczelnych żyjących w stabilnych związkach monogamicznych, chociaż ostatnie badania wykazały, że wykazuje pewną elastyczność społeczną.
Wykazują zachowania terytorialne: pary zaciekle bronią swojego terytorium za pomocą odgłosów i demonstracji wizualnych.
Komunikują się nie tylko za pomocą dźwięków, ale także gestów, spojrzeń i pozycji ciała.
Ich układ głosowy obejmuje specjalistyczny narząd zwany workiem gardłowym, który wzmacnia dźwięki podczas śpiewania.
W niewoli mogą przeżyć nawet 40 lat, jednak na wolności ich średnia długość życia wynosi około 25–30 lat.
Uważa się je za gatunki kluczowe dla ekosystemów lasów deszczowych, gdyż rozsiewają nasiona drzew owocowych.
Gibon białoręki jest gatunkiem o dużym znaczeniu kulturowym w regionach Azji Południowo-Wschodniej i pojawia się w lokalnych legendach.
Są one chronione przez CITES (załącznik I) i handel nimi jest surowo zabroniony.
Ich pozbawione owłosienia twarze i wyraziste oczy nadają im bardzo ludzki wygląd, przez co stały się symbolami ochrony mniejszych małp człekokształtnych.
Ich zachowania społeczne i wokalne były przedmiotem licznych badań nad pochodzeniem języka u naczelnych.
Są jednymi z niewielu naczelnych, które potrafią chodzić po grubych gałęziach w pozycji wyprostowanej, wyciągając ramiona dla zachowania równowagi.
Ich wyspecjalizowany tryb życia utrudnia im przystosowanie się do życia na rozdrobnionych obszarach, co zwiększa ich podatność na wylesianie.
