Emydidae
Testudines
Reptilia
Natuurlijke incubatietijd van 60 tot 90 dagen, afhankelijk van de omgevingstemperatuur.
Tussen de 5 en 15 eieren per legsel (meestal 7–10)
Er zijn fok- en herintroductieprogramma's in onder andere Spanje, Frankrijk, Litouwen en Duitsland.
Hij voedt zich met ongewervelde waterdieren (insecten, weekdieren, schaaldieren), kleine vissen, amfibieën, eieren, aas en waterplanten. Jongere exemplaren zijn meer carnivoor; volwassen exemplaren eten met de jaren meer planten.
In het wild: Tussen 40 en 60 jaar. In gevangenschap: Tot 60–80 jaar, mits de juiste veterinaire zorg wordt geboden en de omstandigheden geschikt zijn voor het milieu.
De Europese moerasschildpad is de enige inheemse zoetwaterschildpad in een groot deel van Midden- en West-Europa. Zijn anatomie is aangepast aan een semi-aquatische levensstijl: hij heeft een donker, ovaal schild met gele spikkels, zwemvliezen om te zwemmen en een scharnierend plastron ter bescherming. Hij groeit langzaam, met een late geslachtsrijping die bij koude omstandigheden met meer dan tien jaar kan worden vertraagd. Vrouwtjes zijn zichtbaar groter dan mannetjes en hebben meestal een meer gewelfd schild. Deze soort vertoont een grote veerkracht tegen wisselende omgevingsomstandigheden en zijn fysiologie stelt hem in staat om enkele maanden te overwinteren onder de modder van lagunes en rivieren. Zijn omnivore dieet bestaat uit mobiele prooien zoals waterinsecten en kleine vissen, maar hij eet ook plantaardig materiaal. Hij is gevoelig voor de waterkwaliteit, waardoor hij een uitstekende ecologische bio-indicator is. Er zijn meer dan 14 ondersoorten beschreven op basis van regionale genetische en morfologische verschillen.
Dit is een dagactieve soort die lange periodes van activiteit afwisselt met rust en warmteregulatie in de zon op rotsen of boomstammen. Ondanks zijn vredige uiterlijk maakt hij aanzienlijke verplaatsingen op het land, vooral de vrouwtjes bij het zoeken naar een legplaats, waarbij hij kilometers aflegt. Zijn sociale gedrag is solitair, behalve tijdens het broedseizoen, wanneer de mannetjes concurreren door middel van baltsvertoningen, oogcontact en bespringen. Zijn koudebestendigheid is opmerkelijk: hij overwintert ondergedompeld in de modder, waardoor zijn stofwisseling tot een minimum wordt beperkt. Hij zoekt zijn toevlucht in onderwaterholtes of onder organisch materiaal en komt in het voorjaar tevoorschijn om zijn routines te hervatten. Tijdens het droge seizoen kan hij begraven aestiveren. Zijn keuze van legplaats is zeer selectief en kan jaarlijks worden herhaald. In tegenstelling tot andere exotische schildpadden ontsnapt hij gewoonlijk niet en broedt hij niet buiten zijn specifieke habitat. Hij toont grote loyaliteit aan zijn geboortegebied.
De Europese moerasschildpad is door de IUCN geclassificeerd als 'bijna bedreigd' vanwege de geleidelijke achteruitgang in een groot deel van zijn verspreidingsgebied. De belangrijkste bedreigingen zijn de vernietiging en versnippering van wetlands, intensivering van de landbouw, kunstmatige drooglegging van lagunes, het gebruik van pesticiden en de introductie van invasieve soorten zoals Trachemys scripta. De schildpad heeft ook last van verkeersslachtoffers op plattelandswegen tijdens het broedseizoen en van nestpredatie door opportunistische soorten. Als reactie hierop hebben verschillende Europese landen beschermingsprogramma's geïmplementeerd, zoals habitatherstel, ecologische corridors, fokken in gevangenschap en gecontroleerde herintroducties. De EU-Habitatrichtlijn en LIFE-programma's ondersteunen de actieve bescherming ervan. In Spanje is de soort een beschermde soort in veel autonome regio's en is opgenomen in herstelplannen. De soort staat niet op de CITES-lijst, maar voor de behandeling ervan zijn vergunningen vereist. Het behoud ervan is essentieel voor het behoud van de biodiversiteit van mediterrane wetlands.
Het is een van de langstlevende schildpadden in Europa. Sommige exemplaren worden in gevangenschap meer dan 100 jaar oud.
Het geslacht van de nakomelingen wordt bepaald door de broedtemperatuur: bij een lagere temperatuur ontstaan mannetjes, bij een hogere temperatuur vrouwtjes.
De jongen worden volledig gevormd geboren, met een kleine dooier in de buik, waardoor ze de eerste paar dagen zonder voedsel kunnen overleven.
Ze hebben een uitstekend ruimtelijk geheugen: vrouwtjes keren doorgaans jaar na jaar terug naar dezelfde legplaats.
Hij kan meerdere kilometers lopen om een geschikte nestplaats te vinden en steekt daarbij zelfs wegen over.
De aanwezigheid ervan wordt geassocieerd met goed bewaarde wetlands en wordt daarom beschouwd als een bio-indicator voor de kwaliteit van het milieu.
In tegenstelling tot exotische schildpadden, heeft de Europese moerasschildpad een trage voortplantingssnelheid en een lage vruchtbaarheid.
Het dier kan wel 7 maanden lang onder de modder slapen en ademhalen via de cloaca en de huid.
Hij maakt geen enkel geluid; zijn communicatie vindt voornamelijk plaats via tactiele communicatie of via houdingen tijdens de balts.
Het is terug te vinden in talrijke wapenschilden, logo’s en educatief materiaal van Europese natuurparken.
Het is het onderwerp van schoolbehoudprogramma's in Spanje, Frankrijk, Litouwen en Duitsland.
Als jonge vogel heeft hij fellere kleuren en is hij beweeglijker dan volwassen vogels.
Sommige ondersoorten hebben een bijna zwart schild, andere hebben gouden spikkels of gelige lijnen.
De soort gedijt niet goed in vervuilde gebieden of zonder natuurlijke schuilplaatsen, waardoor hij gevoelig is voor veranderingen in zijn leefomgeving.
In veel regio's is de vernieling van nesten door wilde zwijnen en vossen een steeds groter gevaar.
Het kan samenleven met andere waterdieren zonder agressief te concurreren.
Er zijn meerdere Europese fokcentra die gespecialiseerd zijn in het herstel ervan, zoals CRARC (Catalonië) of het Doñana Biological Station.
